İlk yardım: Allergiyanı necə tanımaq və allergik reaksiya zamanı nə etmək lazımdır?
Allergiyanı, digər reaksiyalarla səhv salmaq asandır, diaqnoz qoymaq isə çətin. Davamlı burun axması, pollinozdur yoxsa sinusit? Yeməkdən sonra yaranan səpgi, allergiya əlamətidir yoxsa yeməyə qarşı dözümsüzlük? Kəskin bir allergik reaksiyanın qəfil və hər yaşda baş verə biləcəyi faktı ilə allergiya mövzusu bir az da çətinləşir. Allergiya ancaq bir dəfə baş vermiş ola bilər, amma təkrarlana da bilər. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının mütəxəssislərinin proqnozlarına görə, əsrimiz allergik xəstəliklər əsri olacaq: bu gün planetin hər üç sakinindən biri allergiyaya məruz qalmışdır.
Umico tərəfindən Respublika Diaqnostika Mərkəzinin (RDM) mütəxəssisləri ilə birlikdə hazırlanan "İlk yardım lazım olarsa nə etməli" layihəsi çərçivəsində allergiyanın nə olduğu, nələrə səbəb olduğunu və onlarla necə mübarizə aparılacağını danışırıq.
Allergiya nədir?
Allergiya, immunitet sisteminin ətraf mühitdə olan, ən çox yayılmış maddələrə: qida, tük, toz və kimyəvi təmizlik vasitələrinə qarşı spesifik və çox güclü bir qoruyucu reaksiyasıdır. Reaksiya yalnız bir allergen və ya molekulyar tərkibdə ona oxşar maddə ilə təkrar təmasda olduqda baş verir. Allergen bədənə ilə ilk dəfə təmas zamanı, bədən, molekulun qurluşunu öyrənir və yalnız 2-ci təmas zamanı allergik reaksiya yaranır. Bu da allergiyanın çaşdırıcı xüsusiyyətlərindən biridir. Hər kəsin immunoglobulinlərə fərqli dərəcədə həssaslığı var, buna görə də allergik reaksiyalar, səpgi və burun axması kimi sadə və ya Kvinke ödemi kimi həyati təhlükəyə səbəb olacaq dərəcədə təhlükəli ola bilərlər.
Allergiya haqqında bir neçə fakt
İnsan, nəyəsə allergiyasının olub
olmamasına heç bir şəkildə müdaxilə bilməz
olmamasına heç bir şəkildə müdaxilə bilməz
Hal hazırda 200 mindən çox allergen var
Allergik xəstəliklərlə doğulan uşaqların sayı hər gün daha çox artır. İnkişaf etmiş ölkələrdə olan körpələrin 3-6% -ində qida allergiyası, altı-yeddi yaşındakı uşaqların isə 12% -ində astma, 8% -də isə rinokonyunktivit var
Elm allergik bir reaksiyanın niyə baş verdiyini dəqiq bilmir. Bir "gigiyena nəzəriyyəsi" mövcuddur: böyük şəhərlərdə həddindən artıq saflıq səbəbiylə insanlar daha çox allergiyadan təsirlənir. Üçüncü dünya ölkələrində isə allergiya olduqca nadirdir
Müəyyən bir maddə üçün allergiya genetik olaraq nəsildən nəsilə ötürülmür, lakin, allergiyaya meyilli xəstəliklər genetik olaraq nəsildən nəsilə ötürülür
Uşaqlıqdan itə sahib olan insanlarda allergiyaya daha az rast gəlinir. Ev heyvanının uşağın bədəninə bakteriya müxtəlifliyini əlavə etdiynə dair bir fərziyyə mövcuddur
Allergiyalar şansa buraxılmamalıdır. Müəyyən tədbirlər görülməzsə, bronxial astmaya qədər inkişaf edə bilər, təəssüf ki, özünüzü bu vəziyyətdən qorumaq üçün universal bir tövsiyə yoxdur
Kəskin simptomlar hansılardır?
Kəskin allergik reaksiyalar birdən başlayır, xəstəliyin gedişatı kəskin olur və ciddi fəsadlar törətmə riski yüksəkdir.
Övrə (urticaria) - aydın kənarları və solğun bir mərkəzi olan yuvarlaq səpgilərin dəridə birdən birə yaranması ilə müşahidə olunur. Səpgi həmişə kəskin və davamlı qaşınma ilə müşayiət olunur, baş ağrısı mümkündür. Bu vəziyyətdə, temperatur 38-39 ºC-ə qədər yüksələ bilər, səpgilər bir neçə saatdan 3-4 günə qədər qala bilər.
Kvinke ödemi - dərinin, dərialtı toxuma və ya selikli qişalarda ödemin yaranmasıdır. Adətən dodaqlar, yanaqlar, aln, baş dərisi, testis torası, əllər, ayaqların dorsal səthində olur. Kvinke ödeminin təhlükəsi odur ki, eyni zamanda oynaqlarda, selikli qişalarda, mədə-bağırsaq traktında və bağırsaqda şişkinlik görünə bilər və bu boğulmağa səbəb ola bilər. Kvinke ödemi bir saatdan bir günə qədər davam edə bilər.
Anafilaktik şok, allergenin yenidən bədənə girməsindən bir neçə saniyə və ya dəqiqə sonra meydana gələn kəskin allergik reaksiyadır. Allergik reaksiya yüngül keçərsə arterial hipotenziya və karlıq yarana bilər. Ağır hallarda isə, qarın ağrısı, səpgilər, hemodinamikanın pozulması, bilinç itkisi, bronxospazm və ya stridor inkişafı ilə laringeal ödem səbəbindən tənəffüs çatışmazlığı (bu hava yollarının daralmış hissəsindən keçərkən turbulent hava axınının yaratdığı kobud səsdir) baş verə bilər.
Kvinke ödemi - dərinin, dərialtı toxuma və ya selikli qişalarda ödemin yaranmasıdır. Adətən dodaqlar, yanaqlar, aln, baş dərisi, testis torası, əllər, ayaqların dorsal səthində olur. Kvinke ödeminin təhlükəsi odur ki, eyni zamanda oynaqlarda, selikli qişalarda, mədə-bağırsaq traktında və bağırsaqda şişkinlik görünə bilər və bu boğulmağa səbəb ola bilər. Kvinke ödemi bir saatdan bir günə qədər davam edə bilər.
Anafilaktik şok, allergenin yenidən bədənə girməsindən bir neçə saniyə və ya dəqiqə sonra meydana gələn kəskin allergik reaksiyadır. Allergik reaksiya yüngül keçərsə arterial hipotenziya və karlıq yarana bilər. Ağır hallarda isə, qarın ağrısı, səpgilər, hemodinamikanın pozulması, bilinç itkisi, bronxospazm və ya stridor inkişafı ilə laringeal ödem səbəbindən tənəffüs çatışmazlığı (bu hava yollarının daralmış hissəsindən keçərkən turbulent hava axınının yaratdığı kobud səsdir) baş verə bilər.
Kəskin bir allergik reaksiya olarsa nə etmək lazımdır?
Kəskin allergik reaksiyaların hər hansı bir simptomu üçün ən başlıcası allergenlə əlaqəni aradan qaldırmaq və həkimə müraciət etmək lazımdır.
Səpgilər
Məhsullara allergik reaksiya olduqda - sorbent qəbul edin (aktivləşdirilmiş karbon, smekta, enterodez)
Laksatif qəbul edə və mədəni yuyub, qlizma edə bilərsiniz
Böcək dişlədikdə, zəhər mənbəyindən qurtulmaq lazımdır
Toxunma əlaqəsi ilə yaranan allergiya üçün - dərinin səthindən qıcıqlandırıcıları çıxarıb təmizləmək lazımdır.
15-30 ml / kq mineral su qəbul edin (mineral su, 1-2% həll soda əlavə etməklə)
Kvinke ödemi
Müalicəni gecikdirməyin! Bu vəziyyət anafilaktik şokla müşayiət oluna bilər
Bədəndə allergen qəbulunu dayandırın
Xəstə yeməkdən imtina etməlidir
Antihistamin daxil edin
Xəstəyə sorbentlər verə bilər və təmizləyici bir qlizma edə bilərsiniz
5-30 ml / kq mineral su qəbul edin (mineral su, 1-2% həll soda əlavə etməklə)
Anafilaktik şok
Allergenin hərəkətini dərhal dayandırın (dərman qəbul etməyi dayandırın və ya həşərat sancmasını çıxarın) və təcili yardım çağırın
Хəstəni, dilinin qatlanmasının və qusmağın qarşısını alacaq şəkildə qoyun
Mümkünsə mədəni yuyun, təmizləyici bir klizma edin
Böcək dişlədiyi yerin üstündə bir turniket tətbiq edin
Aktivləşdirilmiş karbon verin
Ən çox allergiyaya səbəb olan nədir və bunun qarşısını necə almaq olar?
Qida allergiyası
İmmunitet sisteminin, hüceyrələrdəki bir nasazlıq səbəbiylə, zərərsiz qidanı, zərərli maddə kimi dəyərləndirməsi və ona qarşı mübarizə aparması ilə meydana gəlir. Çox vaxt qida allergiyası eyni məhsulu qəbul etdikdən təxminən iki saat sonra meydana gələn dəri səpgilər ilə özünü göstərir.
Qida allergiyası üçün ən təsirli müalicə yalnız, daxilində allergen məhsul olmadığı bir pəhriz tətbiq etməkdir. Ən azı altı ay bu pəhrizə riayət etməlisiniz. Təəssüf ki, vücudunuzda qadağan olunmuş məhsula qarşı dözümlülük yaratmağa kömək edən dərmanlar yoxdur.
İmmunitet sisteminin, hüceyrələrdəki bir nasazlıq səbəbiylə, zərərsiz qidanı, zərərli maddə kimi dəyərləndirməsi və ona qarşı mübarizə aparması ilə meydana gəlir. Çox vaxt qida allergiyası eyni məhsulu qəbul etdikdən təxminən iki saat sonra meydana gələn dəri səpgilər ilə özünü göstərir.
Qida allergiyası üçün ən təsirli müalicə yalnız, daxilində allergen məhsul olmadığı bir pəhriz tətbiq etməkdir. Ən azı altı ay bu pəhrizə riayət etməlisiniz. Təəssüf ki, vücudunuzda qadağan olunmuş məhsula qarşı dözümlülük yaratmağa kömək edən dərmanlar yoxdur.
Tükə qarşı allergiya
Tükə qarşı allergiyanız varsa, lakin ev heyvanı olmadan yaşaya bilmirsinizsə, xoşagəlməz nəticələrin zərərsizləşdirilməsi üçün çox vaxt sərf etməli olacaqsınız. Başlamaq üçün, ev heyvanlarının bədənindəki allergenlərin miqdarını azaldan xüsusi bir şampun alın və ən azı həftədə bir dəfə ev heyvanınız üçün "vanna günü" təşkil edin. Heyvanın tualet qabı üçün yüksək keyfiyyətli doldurucu istifadə edin: yaxşı udmalı və parçalanmamalıdır. Fakt budur ki, əgər doldurucu keyfiyyətli deyilsə, tərkibində çoxlu allergen olan sidik, pişiyin pəncərələrində qala bilər və otağa yayıla bilər.
Evdən bütün xalçaları, təmtəraqlı yastıqları və yumşaq pişik evlərini çıxarın - bunlar allergenlər üçün əla "məkan"dir. Evi tez-tez təmizləmək, xüsusən də tozu silmək və döşəməni yumaq üçün tənbəllik etməyin. Ev heyvanınızın sağlamlığına baxın: bağırsaq və cinsiyyat sistemi ilə bağlı problemlər, sərbəst buraxılan allergenlərin miqdarını artırır. Və sizi sevindirməyəcək başqa bir tövsiyə - bütün sevgilərə və istiliyə baxmayaraq, heyvanların yatağınıza girməsinə icazə verməyin.
Tükə qarşı allergiyanız varsa, lakin ev heyvanı olmadan yaşaya bilmirsinizsə, xoşagəlməz nəticələrin zərərsizləşdirilməsi üçün çox vaxt sərf etməli olacaqsınız. Başlamaq üçün, ev heyvanlarının bədənindəki allergenlərin miqdarını azaldan xüsusi bir şampun alın və ən azı həftədə bir dəfə ev heyvanınız üçün "vanna günü" təşkil edin. Heyvanın tualet qabı üçün yüksək keyfiyyətli doldurucu istifadə edin: yaxşı udmalı və parçalanmamalıdır. Fakt budur ki, əgər doldurucu keyfiyyətli deyilsə, tərkibində çoxlu allergen olan sidik, pişiyin pəncərələrində qala bilər və otağa yayıla bilər.
Evdən bütün xalçaları, təmtəraqlı yastıqları və yumşaq pişik evlərini çıxarın - bunlar allergenlər üçün əla "məkan"dir. Evi tez-tez təmizləmək, xüsusən də tozu silmək və döşəməni yumaq üçün tənbəllik etməyin. Ev heyvanınızın sağlamlığına baxın: bağırsaq və cinsiyyat sistemi ilə bağlı problemlər, sərbəst buraxılan allergenlərin miqdarını artırır. Və sizi sevindirməyəcək başqa bir tövsiyə - bütün sevgilərə və istiliyə baxmayaraq, heyvanların yatağınıza girməsinə icazə verməyin.
Çiçək tozu allergiyası
Çox güman ki, "sizin mövsüm"-ün nə vaxt başladığını bilirsiniz, ən azı bir həftə əvvəl antihistamin qəbul etməyə başlayın. Çiçək tozunun yayılması mövsümündə, bədən digər allergen və qıcıqlandırıcıların təsirinə də həssas olur. Çarpazlaşdırıcı allergenlərin olduğunu unutmayın, buna görə də onlarla əlaqə qurmadığınızdan əmin olun. Mümkünsə, istirahətinizi, yayın havadakı çiçək tozu miqdarı minimum olduğu dövrünə salın və ya çiçək az olan yerlərdə istirahət edin. Adətən dağlarda və ya dəniz sahilində çiçək tozu daha az olur.
Bu dövrlərdə evi dibdən təmizləmək çox vacibdir, lakin çiçək tozu konsentrasiyasının ən yüksək olduğu tərəfdən səhərdən axşamadək havalandırmamağa çalışın. Şəxsi gigiyenaya da daha çox diqqət yetirilməlidir: çiçək tozu hissəcikləri saça və paltara yerləşir, buna görə də küçəyə çıxdıqdan sonra saçınızı yuyun və paltarınızı dəyişdirin.
Çox güman ki, "sizin mövsüm"-ün nə vaxt başladığını bilirsiniz, ən azı bir həftə əvvəl antihistamin qəbul etməyə başlayın. Çiçək tozunun yayılması mövsümündə, bədən digər allergen və qıcıqlandırıcıların təsirinə də həssas olur. Çarpazlaşdırıcı allergenlərin olduğunu unutmayın, buna görə də onlarla əlaqə qurmadığınızdan əmin olun. Mümkünsə, istirahətinizi, yayın havadakı çiçək tozu miqdarı minimum olduğu dövrünə salın və ya çiçək az olan yerlərdə istirahət edin. Adətən dağlarda və ya dəniz sahilində çiçək tozu daha az olur.
Bu dövrlərdə evi dibdən təmizləmək çox vacibdir, lakin çiçək tozu konsentrasiyasının ən yüksək olduğu tərəfdən səhərdən axşamadək havalandırmamağa çalışın. Şəxsi gigiyenaya da daha çox diqqət yetirilməlidir: çiçək tozu hissəcikləri saça və paltara yerləşir, buna görə də küçəyə çıxdıqdan sonra saçınızı yuyun və paltarınızı dəyişdirin.
Günəşə qarşı allergiya
Ən vacib qayda - günəş aktiv şüa saçdığı vaxtlarda, səhər 10-dan axşam 4-dək kölgədə olmağa çalışın. Hər gün 30 və daha yuxarı bir SPF dərəcəsi olan günəşdən qoruyucu vasitə istifadə edin. Tərkibində aloe, centella asiatica, azulene və dexpanthenol olan kremlər təsirlənmiş bölgələrə kömək edəcək - bu kremlər nəmləndirir, yanmağı və epidermal maneəni bərpa edir. Sintetik parçalardan hazırlanmış paltarları atın, ultrabənövşəyi radiasiyadan qorunan eynək seçin.
Ən vacib qayda - günəş aktiv şüa saçdığı vaxtlarda, səhər 10-dan axşam 4-dək kölgədə olmağa çalışın. Hər gün 30 və daha yuxarı bir SPF dərəcəsi olan günəşdən qoruyucu vasitə istifadə edin. Tərkibində aloe, centella asiatica, azulene və dexpanthenol olan kremlər təsirlənmiş bölgələrə kömək edəcək - bu kremlər nəmləndirir, yanmağı və epidermal maneəni bərpa edir. Sintetik parçalardan hazırlanmış paltarları atın, ultrabənövşəyi radiasiyadan qorunan eynək seçin.
Ağcaqanad dişləməsinə qarşı allergiya
Bu zaman dişləmədən sonra dərhal hərəkət etmək vacibdir. Sərinləşdirici bez və ya buzu yaranın üstünə qoyun. Sonra yaranı antihistamin məlhəmi ilə yağlayın. Əgər əldə antihistamin olmazsa, 15-20 dəqiqə soda məhlulu ilə bir losyon tətbiq edin (bir stəkan suda seyreltilmiş bir çay qaşığı). 3-5 gün ərzində bir antihistamin dərman qəbul etmək pis olmaz.
Bununla birlikdə, bir ağcaqanad dişləməsinə qarşı allergiyanı aradan qaldırmaq üçün ən təsirli yol profilaktik tədbirlərdir. Pəncərələrə torlar qoyun, ultrasəs həşərat qovucuları, fumigatorları quraşdırın, qapalı paltar geyin. Hər dəfə evdən çıxmadan əvvəl geyim üçün lsyonlar, kremlər, losyonlar və spreylərdən istifadə edin. Allergik bir reaksiya olarsa, həmişə antihistaminləri özünüzlə aparın.
Bu zaman dişləmədən sonra dərhal hərəkət etmək vacibdir. Sərinləşdirici bez və ya buzu yaranın üstünə qoyun. Sonra yaranı antihistamin məlhəmi ilə yağlayın. Əgər əldə antihistamin olmazsa, 15-20 dəqiqə soda məhlulu ilə bir losyon tətbiq edin (bir stəkan suda seyreltilmiş bir çay qaşığı). 3-5 gün ərzində bir antihistamin dərman qəbul etmək pis olmaz.
Bununla birlikdə, bir ağcaqanad dişləməsinə qarşı allergiyanı aradan qaldırmaq üçün ən təsirli yol profilaktik tədbirlərdir. Pəncərələrə torlar qoyun, ultrasəs həşərat qovucuları, fumigatorları quraşdırın, qapalı paltar geyin. Hər dəfə evdən çıxmadan əvvəl geyim üçün lsyonlar, kremlər, losyonlar və spreylərdən istifadə edin. Allergik bir reaksiya olarsa, həmişə antihistaminləri özünüzlə aparın.
Saç boyasına qarşı allergiya
Parafenilenediamin allergiyanın əsas səbəbi hesab olunur, bu birləşmə boyalarda çox yayılmışdır. Saç uclarına və follikullara yaxşı nüfuz edir, dəri zülallarına bağlanır, bu da allergik reaksiya verə biləcək güclü bir əlaqə antigeninə çevrilir. Boya üçün istifadə olunan boyanın bir hissəsi olan kobalt və gliserlthioglycolate də həmçinin allergen hesab olunur.
Boya ilk dəfə istifadə edirsinizsə, çox sadə bir test edin: dirsək buxağına az miqdarda boya tətbiq edin və iki gün ərzində reaksiyanı müşahidə edin. Tanınmış markalardan yalnız yüksək keyfiyyətli boyalar almaq daha yaxşıdır, yaxşı və təhlükəsiz bir kosmetik məhsulun ucuz olacağına ümid edə bilməzsiniz. Brendi tez-tez dəyişdirmək tövsiyə edilmir, əgər bir şirkətin məhsulu sizə uyğun gəlirsə, allergiyanın heç vaxt baş verməməsi ehtimalı var.
Parafenilenediamin allergiyanın əsas səbəbi hesab olunur, bu birləşmə boyalarda çox yayılmışdır. Saç uclarına və follikullara yaxşı nüfuz edir, dəri zülallarına bağlanır, bu da allergik reaksiya verə biləcək güclü bir əlaqə antigeninə çevrilir. Boya üçün istifadə olunan boyanın bir hissəsi olan kobalt və gliserlthioglycolate də həmçinin allergen hesab olunur.
Boya ilk dəfə istifadə edirsinizsə, çox sadə bir test edin: dirsək buxağına az miqdarda boya tətbiq edin və iki gün ərzində reaksiyanı müşahidə edin. Tanınmış markalardan yalnız yüksək keyfiyyətli boyalar almaq daha yaxşıdır, yaxşı və təhlükəsiz bir kosmetik məhsulun ucuz olacağına ümid edə bilməzsiniz. Brendi tez-tez dəyişdirmək tövsiyə edilmir, əgər bir şirkətin məhsulu sizə uyğun gəlirsə, allergiyanın heç vaxt baş verməməsi ehtimalı var.
Əgər siz allergiyadan əziyyət çəkirsinizsə və övladlarınızı bundan qorumaq istəyirsinizsə, həkimlərin tövsiyələrinə əməl edin
Hamiləlik dövründə və körpənizlə birlikdə siqaret çəkməyin. Tütün tüstüsü astma riskini artırır
Xüsusilə ilk 3-4 ayda körpənizi əmizdirin
Süd verən ana üçün bir pəhriz yalnız özünün müəyyən bir məhsula allergiyası olduqda lazımdır
əkimlər məsləhət görür ki, yumurta, balıq kimi yüksək allergik məhsulları, həyatın ilk ilində övladınızla tanış edin. Bunlar allergiya riskini artırmır. Yalnız istisnalar, süd və baldır
Körpənizin dərisini nəmləndirin. Quru dəri atopik dermatitə səbəb ola bilər və allergenlər quru və zədələnmiş dərilər vasitəsilə bədənə daxil ola bilər
Toz ağartılarını aradan qaldırın. Bunun üçün evdə 35-50% rütubət saxlamaq, hər həftə isti su ilə yataq dəstini yuymaq, xalçaları tamamiylə həyatınızdan çıxarmaq və tez-tez nəmli əski ilə təmizlik etmək lazımdır
Bilin ki, allergiya öz-özünə müalicə edilə bilməz. Bədənin reaksiyasının səbəbini dəqiq müəyyənləşdirməlisiniz, allergenlər üçün xüsusi testlər aparın, bundan sonra həkim sizin üçün müvafiq müalicəni təyin edəcəkdir.
Sağlam olun!