İlk yardım: yanıqları necə müalicə etmək lazımdır
Yanma ən çox rast gəlinən ev xəsarətlərindən biridir. Təəssüf ki, yanma dərəcəsi nə olursa olsun həmişə kiçik də olsa xəsarət olur. Qızartma bişirəm zamanı dəriyə düşən bir damla yağ və ya kimyəvi yanma olsun, hər halda kiçik bir çapıq qala gözləniləndir. Ancaq nəticələr daha ciddi ola bilər, əgər ilk tibbi yardım vaxtında və düzgün göstərilərsə, çox şeyin qarşısını almaq olar.
Bu gün "İlk yardım lazım olarsa nə etməli" layihəsində sizə müxtəlif növ yanıqlarla necə davranacağınızı izah edəcəyik. Layihə Respublika Diaqnostika Mərkəzinin (RDM) mütəxəssisləri ilə ortaq şəkildə hazırlanmışdır
Fərqli yanıq növləri üçün ilk yardım
Yanmaların səbəbləri tamamilə fərqli ola bilər: yanğın, buxar, aqressiv kimyəvi birləşmələr ciddi yaralanmalara səbəb olur. İlk yardım həmişə yanma növündən asılı olacaq. Hər biri haqqında ətraflı danışaq:
Termal yanıqlar
Termal yanıqlar, od və ya yüksək temperaturlu maddələrlə təmas nəticəsində yaranan ən çox yayılmış yanma növüdür. Oddan yanma zamanı kəskin bir ağrı, yanma hissi, təsirlənmiş dəri sahəsinin qızartması görünür. Qaynar su ilə yanma halında, ağrı və qızartı ilə yanaşı dərinin təsirlənmiş hissəsində yüngül, şəffaf bir maye ilə ödem və qabarcıqlar əmələ gəlir. Qabarcıqlar qopan yerində yara açılır, beləliklə bu cür yanma zamanı zədələnmiş toxumalara yoluxma riski var. Buxar yanığı ilkin simptomlarda qaynar su yanmasına bənzəyir. Bu cür yanma ən çox təmizlik və ya pişirmə zamanı baş verir. Müəssisələrdə qəzalar zamanı baş verdikdə və ya təhlükəsizlik tədbirlərinə əməl edilmədikdə ən təhlükəli yanmalardan biridir.

Necə kömək etmək olar
1
Əvvəlcə yanmış yeri su ilə soyudun. Bu istinin getdikcə daha dərin yayılmasının qarşısını alacaq və ağrını da azaldacaqdır. Zədələnmiş yeri ən azı 10 dəqiqə soyudun.
2
Qurban nəfəs almırsa və nəbzi itibsə, dərhal ürək-ağciyər reanimasiyasına davam edin. Yalnız yanıq ciddidirsə, əvvəlcə dərinin zədələnmiş hissəsi soyudulmalı və sonra nəbzini və nəfəsini bərpa etməyə çalışmalısınız.
3
Qurbandan sıx geyim və aksesuarları çıxarın. Bədən şişə bilər və lazımsız şeylərdən qurtulmaq çətin olacaq.
4
Zədələnmiş yerə sarğı tətbiq edin. Əlinizdə bir şey yoxdursa, təmiz bir plastik torbadan istifadə edə bilərsiniz.
5
Üzdə yanma olması halında təmiz hava ilə təmin edin, nəfəs almağa nəzarət edin və lazım olduqda ürək-ağciyər reanimasiyasına davam edin. Yanmış yerlərə yaş dəsmal çəkin və soyuduqdan sonra bir neçə təbəqə ilə örtün. Qurbanı dərhal xəstəxanaya yerləşdirin.
6
Ağız boşluğu və tənəffüs yolları təsirlənirsə, hava yollarının açıqlığını təmin edin. Qurban şüurludursa, ona bir neçə qurtum su verin. Həm də dərhal xəstəxanaya yerləşdirin.
7
Gözlərdə istilik zədələnməsi olduqda onları su və ya soyuq çay dəmləməsi ilə soyudun. Gözlərini bağlayın və xəstəxanaya yerləşdirin.
Kimyəvi yanıqlar
Kimyəvi yanıqlar da tez-tez rast gəlinən yanıq hesab edilir. Bu tip yanmağa səbəb ola biləcək bir çox maddə var: uçucu yağlar, turşular, qələvilər, ağır metal duzları və s. Bu maddələr adətən ümumi təmizləyici və yuyucu maddələrdə olur. Yanıq əlamətləri fərqlidir: turşu toxumaların dehidrasiyasına, qaranlıq qaysaqlara səbəb olur və qələvi yanığı ilə yaşıl-boz rəngli bir qabıq görünür.

Necə kömək etmək olar
1
Kimyəvi yanma zamanı ediləcək ilk şey, təsirə məruz qalan səthdən maddəni ən qısa müddətdə çıxarmaqdır. Dəridə yaranan kimyəvi qalıqlardan qurtulmaq və soyudaraq ağrıları azaltmaq üçün yaranı 15-30 dəqiqə su ilə bolca yuyun.
2
Kimyəvi maddəni neytrallaşdırın, zədələnmiş dəri bölgəsi ilə təmasda olan paltar və aksesuarları diqqətlə çıxarın.
Bİlməlİsİnİz kİ
turşu yanıqları halında, zərərsizləşdirmək üçün 2-3% nisbətində soda istifadə olunur
qələvi ilə yanıqlar üçün - 1-2% limon, borik və ya sirkə turşusu məhlulu
əhənglə yanma halında əvvəlcə əhəng qalıqlarını quru şəkildə təmizləyin və yalnız sonra təsirlənmiş ərazini uzun müddət və güclü şəkildə yuyun.
Fosfor yanması halında yanan paltarları atın və ya suya batırılmış hər hansı bir parçanı yanan səthin üstünə qoyun. Fosfor alovu krantdan su axını ilə və ya 1-2% mis sulfat məhlulu ilə söndürülür. Pinsetlə, görünən bütün fosfor hissəciklərini çıxarın, bundan sonra yanmış səthə bir sarğı tətbiq edin, mis sulfat 2%-i, bikarbonat soda 5% və ya kalium permanganat 3-5% məhlulu ilə bolca nəmləndirin.
3
Qurbana ağrını azaltmaq üçün güclü bir analqetik verilməlidir.
4
Təsirə məruz qalan dəridən kimyəvi maddəni çıxardıqdan sonra steril bir cuna sarğı tətbiq edin.
5
Xüsusilə gözlər, qollar, ayaqlar, üz, qasıq nahiyəsi, həmçinin ağız və yemək borusu təsirlənsə xəstənin xəstəxanaya yerləşdirilməsini təmin edin.
6
Yanmağa səbəb olan kimyəvi maddə olan qabı həkimə göstərdiyinizə və ya ətraflı təsvir etdiyinizə əmin olun.
Elektrik yanması
Elektrik yanması yalnız müəssisədə deyil, həm də gündəlik həyatda baş verə bilər – zədəli ev əşyaları, elektrik yuvaları və ya tellər səbəbindən yarana biləcək adi bir şeydir. Belə bir yanma ilə huşunu itirməyə, başgicəllənməyə, tənəffüs və ürək-damar sistemlərinin funksiyalarının pozulmasına qədər ürək zəifliyi mümkündür.

Necə kömək etmək olar
1
Elektrik cərəyanı vurması halında ilk növbədə qurban elektrik mənbəyindən təcrid olunmalıdır.
2
Nəfəs alma və nəbz yoxdursa, reanimasiya tədbirlərinə başlamaq lazımdır - qapalı ürək masajı, süni tənəffüs edilməlidir.
3
Zədələnmiş dəri nahiyəsini termik yanıqla eyni şəkildə müalicə edin.
4
Qurbanı təcili xəstəxanaya yerləşdirin.
Radiasiya yanıqlar
Ciddiyə alınmalı başqa bir yanma növü də radiasiyadır. Dəri, günəş və ya ionlaşdırıcı radiasiya ilə zədələndiyi zaman meydana gəlir, buna görə də günəşdə və ya solaryumda çox günəşlənmək təhlükəlidir. Belə bir yanma radiasiya terapiyası ilə də baş verə bilər. Dərinin qızartı, köpüklənmə, yanma və qızdırması müşaiyət olunur.

Necə kömək etmək olar
Radiasiya mənbəyindən gizlənin.
Nüvə elektrik stansiyasında bir qəza halında radio qoruyucu və sabit yod için.
Yanıq su axını və dezinfeksiya edici vasitə ilə yaxalanmalıdır. Radionuklidləri aradan qaldırmaq üçün yaranı hidrogen peroksid məhlulu ilə müalicə edin.
Zədələnmiş yerə aseptik sarğı tətbiq edin.
Qurbanı təcili xəstəxanaya yerləşdirin.
Yanıq zamanı nə etmək olmaz
Adətən qurbanın vəziyyəti yanıqlar üçün ilk yardım qaydalarını bilməməsi səbəbindən pisləşir. Təsirə məruz qalan əraziləri müalicə edərkən əsas olmazları xatırlayın:
Yanıqlardan yaranan səpgiləri açmayın, dərini aşındırmayın. Bunu etmək yaranı yoluxdura bilər və dəridə iz buraxa bilər.
Heç bir yağ, məlhəm və ya losyon istifadə etməyin. Yaranın qurumasının qarşısını alır və istiliyi saxlayırlar.
Yanma yerinə yapışqan maye qoymayın, onu qoparanda, dərini soymaq olar.
Eynisi geyim üçün də tətbiq olunur. Geyim yanıq yerinə yapışırsa, yapışan sahənin kənarındakı parçanı diqqətlə kəsərək qurbanı azad edin, əks təqdirdə daha da böyük yaralanmalara səbəb olacaqsınız.
Yandırma halında yaraya pambıq yun tətbiq etməyin.
Uşaqları yanıqdan necə qorumaq olar
Yanmaların ən ümumi səbəbi diqqətsizlik və təhlükəsizlik qaydalarına məhəl qoymamaqdır. Özünüzü və yaxınlarınızın təhlükəsizliyini təmin etmək üçün diqqətli olun.
1
Mətbəxdə işləyərkən uşaqlara nəzarət edin. Beş yaşınadək uşaqların sobaya belə toxunmasına icazə verməyin.
2
Qazanların və tavaların tutacaqlarını divara çevirin ki, uşaq əlləri ilə tutub yıxa bilməsin.
3
Uşağınızı elektrikli qızdırıcılarla və ya ütü ilə tək qoymayın.
4
Digər əliniz qaynar su ilə bir fincan və ya digər qablarla məşğul olarkən bir əlinizlə başqa şey etməyə çalışmayın.
5
Uşağınıza yemək və ya içki verməzdən əvvəl onu çox isti olmadığından əmin olun.
6
Uşağınız çimərkən kranlarla oynamasına icazə verməyin, çünki qaynar suyu təsadüfən aça bilər.
Sağlam olun!